25 พฤษภาคม “วันไทรอยด์โลก” หมุนเวียนมาอีกครั้ง ท่ามกลางชีวิตยุคใหม่ที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบและความเครียดสะสม หลายคนอาจมองข้ามสัญญาณเตือนจากร่างกาย คิดว่าเป็นเพียงความเหนื่อยล้า แต่รู้หรือไม่ว่า “ความเครียด” และ “ต่อมไทรอยด์” มีความสัมพันธ์กันอย่างลึกซึ้ง ซึ่งหากไม่ได้รับการดูแลที่ถูกต้อง อาจนำไปสู่วงจรปัญหาสุขภาพที่ไม่จบสิ้น เนื่องในโอกาสสำคัญนี้ นพ.ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล อายุรแพทย์ผู้ชำนาญการโรคเบาหวานและต่อมไร้ท่อ ศูนย์เบาหวาน ต่อมไร้ท่อและควบคุมน้ำหนัก โรงพยาบาลวิมุต จะมาไขความกระจ่างเกี่ยวกับความเชื่อมโยงนี้ พร้อมแนะวิธีสังเกตอาการผิดปกติ เพื่อให้ทุกคนรู้เท่าทันและกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง
รู้จัก “ต่อมไทรอยด์” ขุมพลังงานของร่างกายที่ไม่ควรมองข้าม
ต่อมไทรอยด์ (Thyroid Gland) คือต่อมไร้ท่อขนาดเล็กที่บริเวณลำคอด้านหน้า ทำหน้าที่ผลิตและหลั่งฮอร์โมนไทรอยด์ นพ. ชาญวัฒน์ อธิบายเสริมว่า “ฮอร์โมนไทรอยด์เปรียบเสมือนผู้ควบคุมระบบเมตาบอลิซึมหรือการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย มีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโต พัฒนาการ การทำงานของหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงกล้ามเนื้อ ระบบย่อยอาหาร และระบบประสาท”
เมื่อต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ จึงส่งผลกระทบต่ออารมณ์และจิตใจอย่างชัดเจน ในกรณีของ ภาวะไฮเปอร์ไทรอยด์ (Hyperthyroidism) หรือไทรอยด์เป็นพิษ ซึ่งต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกินไป ผู้ป่วยมักมีอาการกระสับกระส่าย วิตกกังวล หงุดหงิด และนอนไม่หลับ ในทางตรงกันข้าม ภาวะไฮโปไทรอยด์ (Hypothyroidism) หรือไทรอยด์ต่ำ ที่ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยเกินไป จะส่งผลให้รู้สึกเหนื่อยง่าย คิดช้า และเซื่องซึม
นอกจากการทำงานที่ผิดปกติ ยังมีกลุ่มความผิดปกติของก้อนหรือรูปร่างต่อมไทรอยด์ ได้แก่ ภาวะคอพอก (Goiter) ซึ่งต่อมไทรอยด์อาจโตขึ้นโดยที่การทำงานยังปกติหรือผิดปกติก็ได้, ก้อนต่อมไทรอยด์ (Thyroid Nodule) ซึ่งส่วนใหญ่มักไม่ใช่มะเร็งแต่จำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัย และ มะเร็งต่อมไทรอยด์ (Thyroid Cancer) โดยชนิดที่พบบ่อยคือมะเร็งไทรอยด์ชนิดพาพิลลารี (Papillary)
“ความเครียดและไทรอยด์” วงจรซ่อนเร้นที่ส่งผลร้ายต่อสุขภาพ
นพ. ชาญวัฒน์ ชี้ให้เห็นว่า “ความเครียดเรื้อรังส่งผลต่อการทำงานของต่อมไร้ท่อทุกชนิด รวมถึงต่อมไทรอยด์ เมื่อร่างกายเผชิญความเครียดเรื้อรัง จะกระตุ้นระบบ HPA Axis ให้ทำงานมากขึ้น ทำให้มีการหลั่งคอร์ติซอล (Cortisol) หรือฮอร์โมนแห่งความเครียดออกมามากผิดปกติ ซึ่งจะส่งผลให้ระบบเผาผลาญทำงานลดลงและกระทบการทำงานของต่อมไทรอยด์โดยตรง”
ยิ่งไปกว่านั้น “ความเครียดยังเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง เช่น โรคเกรฟส์ (ไทรอยด์เป็นพิษ) และโรคฮาชิโมโตะ (ไทรอยด์ต่ำ) เนื่องจากความเครียดเรื้อรังทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ และสร้างแอนติบอดีที่ไปกระตุ้นหรือทำลายต่อมไทรอยด์”
ในทางกลับกัน การทำงานที่ผิดปกติของต่อมไทรอยด์ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดความเครียดหรือภาวะซึมเศร้าได้เช่นกัน ภาวะไฮเปอร์ไทรอยด์อาจทำให้เกิดอาการวิตกกังวล กระสับกระส่าย นอนไม่หลับ ใจสั่น หรือแม้กระทั่งมีภาวะตื่นตระหนก (Panic Attack) ส่วนภาวะไฮโปไทรอยด์สามารถทำให้รู้สึกเฉื่อยชา เบื่อหน่าย สมาธิสั้น และความจำไม่ดี ซึ่งมีอาการคล้ายคลึงกับโรคซึมเศร้า จึงเห็นได้ชัดว่าทั้งความเครียดและภาวะไทรอยด์ผิดปกติ ต่างส่งผลกระทบซึ่งกันและกัน สร้างเป็นวงจรที่บั่นทอนสุขภาพโดยรวม
ส่องสัญญาณเตือน! เมื่อความเครียดอาจไม่ใช่แค่เรื่องของใจ
อาการที่อาจบ่งชี้ว่าความเครียดของคุณอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ ได้แก่:
- ผู้ที่มีภาวะไทรอยด์เป็นพิษ: มักจะกระสับกระส่าย วิตกกังวล นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย ร่วมกับอาการทางกาย เช่น ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออกมาก และน้ำหนักลดผิดปกติ
- ผู้ที่มีภาวะไทรอยด์ต่ำ: จะมีอาการซึมเศร้า เหนื่อยล้า ความคิดช้า ขี้ลืม น้ำหนักเพิ่มง่าย ผิวแห้ง และท้องผูกเรื้อรัง
“หากพบอาการเหล่านี้พร้อมกัน โดยเฉพาะเมื่อเป็นอาการใหม่ที่เกิดขึ้นเรื้อรังและไม่ตอบสนองต่อการพักผ่อนหรือการจัดการความเครียดแบบทั่วไป ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจวัดระดับฮอร์โมนไทรอยด์” นพ. ชาญวัฒน์ แนะนำ
“สาเหตุที่ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากไม่ทราบว่าตนเองมีปัญหาเกี่ยวกับไทรอยด์จนกระทั่งอาการรุนแรงขึ้น เป็นเพราะอาการเริ่มต้นของโรคมักคล้ายกับความเครียดทั่วไป ประกอบกับโรคไทรอยด์ส่วนใหญ่มักจะพัฒนาอย่างช้า ๆ ทำให้ผู้ป่วยเคยชินกับความผิดปกติ ในบางกรณี ผลการตรวจเบื้องต้นอาจดูปกติ ทำให้การวินิจฉัยทำได้ยาก ผู้ป่วยอาจได้รับการรักษาตามอาการแทนที่จะตรวจคัดกรองฮอร์โมนต่อมไร้ท่ออย่างละเอียด จึงทำให้โรคไทรอยด์ดำเนินต่อไปจนมีอาการรุนแรง” นพ. ชาญวัฒน์ อธิบายเพิ่มเติม
โรคไทรอยด์ รักษาได้หรือไม่? ป้องกันอย่างไรให้ห่างไกลโรค?
นพ. ชาญวัฒน์ ให้ข้อมูลว่า โรคไทรอยด์มีแนวทางการรักษาที่แตกต่างกันตามชนิดของโรค บางชนิดสามารถรักษาให้หายขาดได้ เช่น ไทรอยด์เป็นพิษที่รักษาด้วยการกลืนแร่หรือผ่าตัด แต่บางชนิดจำเป็นต้องรักษาด้วยยาตลอดชีวิต เช่น ภาวะไทรอยด์ต่ำจากโรคฮาชิโมโตะ ทั้งนี้ ทุกกรณีควรได้รับการวางแผนการรักษาจากแพทย์เฉพาะทางด้านต่อมไร้ท่อและติดตามผลอย่างสม่ำเสมอ
“หากปล่อยไว้โดยไม่ทำการรักษา โรคไทรอยด์อาจลุกลามจนเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้” นพ. ชาญวัฒน์ เตือน “เช่น ภาวะไทรอยด์เป็นพิษอาจทำให้เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะ นำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลวหรือเส้นเลือดสมองตีบ เกิดโรคกระดูกพรุน หรือในกรณีร้ายแรงอาจเกิดภาวะไทรอยด์วิกฤติ (Thyroid Storm) ส่วนภาวะไทรอยด์ต่ำที่ไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่ภาวะโคม่าไทรอยด์ หัวใจเต้นช้าผิดปกติ ภาวะมีบุตรยาก ระดับไขมันในเลือดสูง และภาวะซึมเศร้าเรื้อรังพร้อมสมองเสื่อมก่อนวัย ซึ่งล้วนส่งผลให้คุณภาพชีวิตลดลงอย่างมาก และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร”
สำหรับการป้องกันโรคไทรอยด์ สามารถทำได้ด้วยการรับประทานอาหารให้ครบคุณค่าทางโภชนาการ พร้อมบริโภคเกลือเสริมไอโอดีนในปริมาณที่เหมาะสม การนอนหลับให้เพียงพอวันละ 6-8 ชั่วโมง การออกกำลังกายเป็นประจำ รวมถึงการงดสูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์ ปัจจัยเหล่านี้ล้วนช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันและฮอร์โมนในร่างกายทำงานได้อย่างสมดุล ที่สำคัญคือควรหมั่นสังเกตความผิดปกติของน้ำหนัก อารมณ์ และระดับพลังงานของตนเอง พร้อมตรวจสุขภาพประจำปี และแจ้งประวัติให้แพทย์ทราบหากมีคนในครอบครัวเป็นโรคไทรอยด์
“การดูแลสุขภาพไทรอยด์และการจัดการความเครียดต้องทำควบคู่กันไป อย่ามองว่าการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์เป็นเรื่องธรรมดา ควรคอยจับสัญญาณเตือนจากร่างกาย รีบพบแพทย์ และหันมาปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์เพื่อสุขภาพที่ดีในระยะยาว” นพ. ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล กล่าวทิ้งท้าย
ผู้ที่สนใจปรึกษาแพทย์โรงพยาบาลวิมุต สามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ศูนย์เบาหวาน ต่อมไร้ท่อ และควบคุมน้ำหนัก ชั้น 9 โรงพยาบาลวิมุต เวลาทำการ 07:00 – 19:00 น. โทร. 0-2079-0070 หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือใช้บริการปรึกษาหมอออนไลน์
