โตเกียว, ญี่ปุ่น – การเดินทางเยือนญี่ปุ่นของผู้บริหาร การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) ครั้งล่าสุด ไม่ใช่เพียงการดูงานระบบรางทั่วไป แต่คือการไปเพื่อถอดรหัส “DNA การสร้างเมือง” ของญี่ปุ่น โดยเฉพาะโมเดลการพัฒนาพื้นที่เชิงพาณิชย์รอบสถานี (TOD) ที่ประสบความสำเร็จที่สุดในโลก เพื่อนำมาปัดฝุ่นที่ดินแปลงยักษ์ใจกลางกรุงเทพฯ ย่าน “ห้วยขวาง-พระราม 9”
จาก “อู่จอดรถ” สู่ “เมืองอัจฉริยะ”: ถอดบทเรียน Takanawa Gateway และ Shinagawa Project
ในการให้สัมภาษณ์ของ นายพัฒนพงษ์ พงษ์ศุภสมิทธิ์ รองผู้ว่าการ (บริหาร) รฟม. ได้ระบุชัดเจนถึงการนำแนวคิดการพัฒนาของญี่ปุ่นมาใช้ ซึ่งเมื่อเจาะลึกลงไปในโมเดลต้นแบบอย่าง Shinagawa Project และสถานีใหม่ล่าสุดอย่าง Takanawa Gateway จะพบความน่าสนใจที่ รฟม. เตรียมนำมาปรับใช้ ดังนี้:
- การเปลี่ยนพื้นที่ศูนย์ซ่อมบำรุงเป็นเมือง (Depot Transformation):
สิ่งที่น่าทึ่งของโครงการ Takanawa Gateway (ทาคานาวะ เกตเวย์) คือการที่ญี่ปุ่นไม่ได้เวนคืนที่ดินใหม่ แต่เลือกใช้พื้นที่เดิมที่เป็น “ศูนย์ซ่อมบำรุงรถไฟย่านทามาชิ” (Tamachi Depot) มาพัฒนา โดยขยับรางรถไฟและใช้พื้นที่แนวสูง (Air Rights) สร้างตึกระฟ้าและพื้นที่มิกซ์ยูสคร่อมทับลงไป- จุดนี้ตรงกับบริบทของไทย: เพราะที่ดินห้วยขวางของ รฟม. ปัจจุบันคือศูนย์ซ่อมบำรุงรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน ซึ่งโมเดลนี้พิสูจน์แล้วว่า “อู่จอดรถไฟ” สามารถกลายเป็น “ย่านธุรกิจ” ได้โดยไม่ต้องย้ายอู่ออกไป
- UR และการสร้าง Global Gateway:
ความสำเร็จนี้มีเบื้องหลังคือ Urban Renaissance Agency (UR) หน่วยงานรัฐวิสาหกิจของญี่ปุ่นที่ทำหน้าที่จัดรูปที่ดินและวางผังเมืองใหม่ เปลี่ยนพื้นที่รกร้างให้เป็น “Global Gateway” หรือประตูสู่ระดับโลก- ความล้ำสมัย: พื้นที่นี้ถูกออกแบบโดย Kengo Kuma สถาปนิกชื่อดังระดับโลก ภายใต้คอนเซปต์ “Smart City” เต็มรูปแบบ มีการใช้หุ่นยนต์รักษาความปลอดภัย หุ่นยนต์ทำความสะอาด ระบบ AI นำทาง และร้านค้าไร้คนสัมผัส (Unmanned Store) รวมถึงการใช้พลังงานสะอาด ซึ่ง รฟม. เล็งเห็นศักยภาพที่จะนำเทคโนโลยีเหล่านี้มาใช้ในโครงการของไทย
- การเชื่อมต่อไร้รอยต่อ (Connectivity):
ย่าน Shinagawa ไม่ได้เป็นแค่สถานีรถไฟ แต่เป็น Hub ที่เชื่อมต่อทั้งรถไฟความเร็วสูง (Shinkansen และ Maglev ในอนาคต) และใกล้สนามบินฮาเนดะ ทำให้มูลค่าที่ดินมหาศาล
รฟม. รับลูก: ปักหมุด “พระราม 9” เริ่มนำร่องปีหน้า
นายพัฒนพงษ์ เปิดเผยว่า รฟม. พร้อมแล้วที่จะนำแนวคิด “การใช้ประโยชน์ร่วมกัน” (Joint Use) มาใช้กับที่ดิน ห้วยขวาง-พระราม 9 ซึ่งมีแผนแม่บท (Master Plan) รองรับมานานกว่า 10 ปี โดยปัจจุบันข้อจำกัดทางกฎหมายได้รับการปลดล็อก ให้สามารถนำที่ดินเวนคืนมาพัฒนาเชิงพาณิชย์เพื่อประโยชน์ของกิจการรถไฟฟ้าและประชาชนได้
- Roadmap การพัฒนา:
- ระยะสั้น (ปี 2569): จะเริ่มเห็นการพัฒนาพื้นที่เชิงพาณิชย์ขนาดเล็กบริเวณ “ริมถนนพระราม 9” เป็นโครงการนำร่อง เพื่อสร้างความชัดเจนที่เป็นรูปธรรม เบื้องต้นจะเป็นการใช้ประโยชน์พื้นที่ร่วมกันกับหน่วยงานด้านสาธารณสุขและการแพทย์ผลักดัน ศูนย์การแพทย์ริมถนนพระราม 9 ที่เดินทางสะดวกมีรถไฟฟ้าเข้าถึง โดยจะนำแผนเข้าเสนอในที่ประชุมบอร์ด รฟม. ในการประชุมเดือนธันวาคมนี้ ก่อนที่จะเสนอเข้ากระทรวงคมนาคม และนำเข้าสู่การพิจารณาในที่ประชุมคณะรัฐมนตรี(ครม.) ต่อไป
- ระยะยาว: พัฒนาพื้นที่ไข่แดงผืนใหญ่ด้านใน (พื้นที่ศูนย์ซ่อมบำรุงและจุดตัดสายสีส้ม-น้ำเงิน) ให้เป็นคอมเพล็กซ์ขนาดใหญ่ หรือเมืองขนาดย่อม ที่เชื่อมต่อการเดินทางและไลฟ์สไตล์เข้าด้วยกัน คล้ายคลึงกับโมเดล Shinagawa
บทบรรณาธิการ : ทางรอดระบบรางไทย คือรายได้จากอสังหาฯ
การขยับตัวของ รฟม. เพื่อนำโมเดล Rail + Property ของบริษัทรถไฟญี่ปุ่นและ UR มาใช้ ถือเป็นทิศทางที่ “จำเป็นต้องทำ”
เพราะในญี่ปุ่น รายได้จากการเดินรถเป็นเพียงส่วนหนึ่ง แต่รายได้มหาศาลมาจากอสังหาริมทรัพย์รอบสถานี หาก รฟม. สามารถเนรมิตที่ดินห้วยขวางให้เป็น “Takanawa Gateway เมืองไทย” ได้สำเร็จ เม็ดเงินค่าเช่าและรายได้เชิงพาณิชย์ (Non-Fare Revenue) จะไหลกลับมาเป็นกองทุนพยุงค่าโดยสารรถไฟฟ้า ทำให้ “นโยบายค่าตั๋วราคาถูก” สามารถทำได้จริงและยั่งยืน โดยไม่ต้องรอพึ่งงบประมาณแผ่นดินเพียงขาเดียว
ปีหน้า (2569) จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่ต้องจับตา ว่าพื้นที่ริมถนนพระราม 9 จะถูกพลิกโฉมเป็นหน้าต่างบานแรกสู่ Smart City ของ รฟม. ได้งดงามเพียงใด
(โดย กองบรรณาธิการข่าวเศรษฐกิจ-คมนาคม-Biztalknews)
รฟม. คิกออฟ “บัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน” เดินทางรถไฟฟ้าม่วง-แดง ไม่เกิน 40 บาท เริ่ม 1 ธ.ค. นี้
เลขาฯ EEC เคลียร์ปม “แก้สัญญาไฮสปีด 3 สนามบิน” ยันรัฐประหยัด 2 หมื่นล้าน ไม่เอื้อเอกชน
