ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ได้กลายเป็นตัวแปรสำคัญในวงการแพทยศาสตร์ทั่วโลก และสำหรับประเทศไทย ถือว่าเป็นจุดตัดสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า การนำเทคโนโลยีขั้นสูงมาผสานเข้ากับรากฐานทางการแพทย์ จะสามารถสร้างแรงกระเพื่อมและปูทางให้ระบบสาธารณสุขไทยให้ก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางระดับนานาชาติได้อย่างเป็นรูปธรรม
จุดเริ่มต้นของการยกระดับสู่เวทีโลกต้องเริ่มต้นที่การสร้างคน การเรียนการสอนของโรงเรียนแพทย์ไทยกำลังเปลี่ยนผ่านสู่แนวคิด “AI in the Loop for Better Humans” เพื่อป้องกันปัญหาการลดทอนทักษะของตนเอง หรือ Outsource Skills ให้กับเทคโนโลยี
เพราะหากผู้เรียนปล่อยให้ AI ทำหน้าที่คิดแทน ความสามารถหลักด้านการคิดวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ ความคิดสร้างสรรค์ และความเข้าอกเข้าใจผู้อื่น ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของวิชาชีพแพทย์จะถดถอยลง
นอกจากนี้ AI ยังทำงานบนพื้นฐานของความน่าจะเป็น จึงมีโอกาสเกิดข้อผิดพลาดเชิงระบบที่ขยายวงกว้างได้ สถาบันการศึกษาจึงต้องปรับวิธีคิด วิธีสอน และการประเมินผลใหม่ จากเดิมที่พึ่งพาการสอบข้อเขียน มาเป็นการวัดผลจากโครงงาน แฟ้มสะสมผลงาน และการแก้ปัญหาจริงในสถานการณ์จริง
หรือการพัฒนาแพลตฟอร์มการเรียนรู้เฉพาะบุคคล ที่ใช้ AI ยิงคำถามกระตุ้นกระบวนการคิดมากกว่าการให้คำตอบสำเร็จรูป เพื่อผลิตบุคลากรรุ่นใหม่ที่พร้อมทำงานร่วมกับเทคโนโลยีได้อย่างชาญฉลาด
ในมิติด้านการวิจัยและการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ ประเทศไทยมีความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์จากฐานข้อมูลขนาดใหญ่ ทั้งข้อมูลการรักษาจากเครือข่ายโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยที่มีผู้ป่วยนอกมากกว่า 8.4 ล้านครั้งต่อปี ผู้ป่วยในกว่า 1.9 แสนราย และข้อมูลรหัสพันธุกรรมจากโครงการระดับชาติอย่าง Genomic Thailand
ข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้ถูกนำมาขับเคลื่อนงานวิจัยขั้นสูงผ่าน AI อย่างเต็มรูปแบบ ตั้งแต่การวิเคราะห์ข้อมูลจีโนมิกส์ การสืบค้นและสังเคราะห์วรรณกรรมวิชาการ การจับคู่ความเชี่ยวชาญของนักวิจัยเข้ากับแหล่งทุนวิจัยระดับประเทศอย่างเป็นระบบ ไปจนถึงการค้นคว้ายาและสารประกอบทางเคมีตัวใหม่สำหรับโรคมะเร็ง ซึ่งช่วยร่นระยะเวลาในการพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ได้อย่างมหาศาล
ศักยภาพเหล่านี้สะท้อนออกมาเป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ในระบบบริการสุขภาพ โดยไทยได้พัฒนาและทดสอบเครื่องมือ AI เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจทางการแพทย์ เช่น ระบบคัดกรองวัณโรคจากภาพถ่ายเอกซเรย์ทรวงอก ซึ่งผ่านการเทรนด้วยฐานข้อมูลภาพผู้ป่วยไทยมากกว่า 1,000 เคส จนมีความแม่นยำสูงถึง 94% เหนือกว่าเกณฑ์มาตรฐานทั่วไป และช่วยลดภาระงานของรังสีแพทย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ขณะเดียวกันยังมีการใช้ AI วิเคราะห์สัญญาณคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพื่อแจ้งเตือนความเสี่ยงฉุกเฉินให้ผู้ป่วยทราบล่วงหน้าภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง การจัดการการไหลเวียนของผู้ป่วยในแผนกฉุกเฉินเพื่อคลี่คลายจุดคอขวด
ตลอดจนการบริหารห่วงโซ่อุปทานยา เช่น การทำนายความต้องการใช้ยารักษาโรคความดันโลหิตสูงล่วงหน้าด้วยความแม่นยำ 95% ซึ่งช่วยลดปริมาณสต็อกยาคงคลังลงได้ถึง 20% ช่วยลดต้นทุนและทำให้ระบบโรงพยาบาลมีประสิทธิภาพสูงสุด
บันไดขั้นสำคัญที่จะพาไทยก้าวสู่ผู้นำด้าน AI สาธารณสุขระดับโลก คือการเปลี่ยนผ่านจากระบบการรักษาเมื่อเจ็บป่วย ไปสู่ระบบการป้องกันและดูแลสุขภาวะเชิงรุก ด้วยการประมวลผลข้อมูลสุขภาพรายบุคคลร่วมกับอุปกรณ์ตรวจวัดสัญญาณชีพ เพื่อให้คำแนะนำเฉพาะบุคคลได้อย่างต่อเนื่อง
โดยทำงานควบคู่ไปกับการผสานกำลังร่วมกับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านที่มีมากกว่า 1 ล้านคน ซึ่งเป็นด่านหน้าสำคัญของระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่ดำเนินการมาอย่างเข้มแข็งเกือบ 25 ปี โดยมีบุคลากรรุ่นใหม่ที่เชี่ยวชาญด้านดิจิทัลเข้าไปช่วยเสริมทักษะและเชื่อมต่อการใช้งานเทคโนโลยี
อย่างไรก็ตาม การก้าวขึ้นสู่เวทีสากลอย่างมั่นคงยังต้องตั้งอยู่บนหลักธรรมาภิบาลและความปลอดภัย ข้อมูลผู้ป่วยต้องได้รับการปกป้องอย่างเคร่งครัดตามกฎหมาย PDPA การเตรียมความพร้อมด้านกฎหมายใหม่อย่าง พ.ร.บ. AI และกฎหมายดิจิทัลเฮลธ์ พร้อมทั้งการพัฒนาเกณฑ์ประเมินความคุ้มค่าและประสิทธิภาพของเทคโนโลยีสุขภาพ เพื่อให้เครื่องมือทางการแพทย์ที่พัฒนาขึ้นมีมาตรฐานความปลอดภัย โปร่งใส ตรวจสอบได้ และสามารถส่งต่อองค์ความรู้รวมถึงนวัตกรรมเหล่านี้ไปสู่ประเทศอื่นๆ ทั่วโลกได้
ข้อมูลจากงาน “Next AI Talent for Thailand: พัฒนาคนไทยรุ่นใหม่ให้ก้าวทันโลก AI” ร่วมเจาะลึกทิศทางการยกระดับศักยภาพกำลังคนแห่งอนาคต ผ่านงานเสวนาพิเศษและพิธีแถลงข่าวความร่วมมือครั้งสำคัญระหว่างมหาวิทยาลัยมหิดล และ OpenAI
