ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) เปิดเผยรายงานผลการสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ประจำปี 2569 จากกลุ่มตัวอย่าง 39,490 ราย ครอบคลุม 6 ภูมิภาคทั่วประเทศ พบว่าคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมคุณธรรมของคนไทยอยู่ที่ 4.63 จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน จัดอยู่ในระดับ “พอใช้” โดยกลุ่มวัยผู้ใหญ่ตอนต้น ช่วงอายุ 25–40 ปี มีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุดในทุกช่วงวัยที่ 4.39 คะแนน ขณะที่กลุ่มอายุ 13–24 ปี ได้ 4.53 คะแนน และกลุ่มอายุ 41 ปีขึ้นไป ได้คะแนนสูงสุดที่ 4.79 คะแนน
สถิติดังกล่าวสะท้อนประเด็นที่น่าจับตา เนื่องจากกลุ่มอายุ 25–40 ปี ถือเป็นกำลังหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ เป็นวัยทำงานและหัวหน้าครอบครัวที่ต้องรับผิดชอบดูแลทั้งคนรุ่นก่อนหน้าและรุ่นถัดไป ทำให้ต้องเผชิญกับแรงกดดันรอบด้าน ทั้งความผันผวนทางเศรษฐกิจ ภูมิรัฐศาสตร์ ตลอดจนความก้าวหน้าของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) จนการเอาตัวรอดกลายเป็นโจทย์หลักของชีวิต ซึ่งพฤติกรรมของคนวัยนี้ส่งผลกระทบต่อเนื่องโดยตรงต่อทั้งสถาบันครอบครัวและสังคมวงกว้าง
จากการวัดคุณธรรม 5 มิติ พบว่า มิติที่มีคะแนนเฉลี่ยสูงสุดคือ “กตัญญู” อยู่ที่ 5.09 คะแนน ตามมาด้วย “จิตสาธารณะ” 4.65 คะแนน “วินัยและความรับผิดชอบ” 4.59 คะแนน “สุจริต” 4.42 คะแนน และมิติที่ได้คะแนนต่ำที่สุดคือ “พอเพียง” ที่ 4.39 คะแนน
รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ชี้ว่า คุณธรรมในยุคปัจจุบันไม่ใช่เรื่องนามธรรมหรือข้อห้ามทางศีลธรรมแบบเดิม แต่ต้องพิสูจน์ผ่านพฤติกรรมที่วัดผลและสังเกตได้จริง โดยเฉพาะช่วงเวลาที่ต้องตัดสินใจภายใต้ความยากลำบากและสิ่งยั่วยวน ซึ่งสอดคล้องกับกรอบการพัฒนาทางศีลธรรม (Moral Development) ที่บุคคลจะขยับจากการทำดีเพราะกลัวการลงโทษ ไปสู่การยึดถือความเป็นธรรมเป็นหลักปฏิบัติจากจิตสำนึกภายใน
ขณะเดียวกัน ศูนย์คุณธรรมยังได้ศึกษาเชิงคุณภาพผ่าน 180 กรณีศึกษา พบว่าคุณธรรมไม่ได้สูญหายไปตามกาลเวลา แต่กำลังถูกตีความและเปลี่ยนผ่านไปสู่รูปแบบใหม่ในยุคดิจิทัล เช่น ความกตัญญูที่เชื่อมโยงกับแนวคิดความเข้าอกเข้าใจผ่านเทคโนโลยี (Digital Empathy) จิตสาธารณะที่ขยายตัวไปสู่การระดมทุนออนไลน์และการขับเคลื่อนสังคมบนแพลตฟอร์มดิจิทัล ตลอดจนความสุจริตที่ครอบคลุมถึงการเคารพลิขสิทธิ์และจริยธรรมในการใช้งาน AI
สำหรับการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ศูนย์คุณธรรมเสนอแนวทางบูรณาการโดยมองว่าผู้ใหญ่ต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อเป็นแบบอย่างให้กับคนรุ่นต่อไปก่อน พร้อมทั้งสนับสนุนทักษะการรู้เท่าทันสื่อและ AI ควบคู่กับการผลักดันพลังครอบครัว ชุมชน และเพื่อน เข้ามาช่วยสร้างระบบนิเวศทางคุณธรรมในพื้นที่จริง เพื่อช่วยคลี่คลายแรงกดดันของคนวัยทำงาน และร่วมกันตอบโจทย์ใหญ่ของสังคมว่าจะเอาตัวรอดจากความผันผวนได้อย่างไรโดยไม่สูญเสียคุณธรรมและความเป็นมนุษย์
