กระทรวงสาธารณสุข โดยกรมการแพทย์ เดินหน้าปฏิรูปบริการสุขภาพรับมือสังคมผู้สูงอายุเต็มรูปแบบ เปิดตัวต้นแบบนวัตกรรม “รถตรวจสุขภาพสูงวัยเคลื่อนที่” ชูคอนเซ็ปต์ “ยกบริการสุขภาพเฉพาะทางมาไว้หน้าบ้าน” เน้นดูแลเชิงรุก ป้องกันก่อนป่วย ลดภาระโรงพยาบาล พร้อมวางเป้าขยายผลทั่วประเทศ สร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการสุขภาพ และตอบโจทย์การพัฒนาระบบสาธารณสุขไทยอย่างยั่งยืน
ไทยเผชิญความท้าทาย “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด”
นายแพทย์ศักดา อัลภาชน์ รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข เปิดเผยถึงภาพรวมสถานการณ์ว่า ปัจจุบันประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์แล้ว โดยมีจำนวนผู้สูงวัยมากกว่า 14 ล้านคน คิดเป็นประมาณ 20% ของประชากรทั้งหมด และด้วยอัตราการเพิ่มขึ้นที่ต่อเนื่อง คาดการณ์ว่าภายในปี 2571 ประเทศไทยจะเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด” (Super Aged Society) ซึ่งจะมีสัดส่วนผู้สูงอายุเกินกว่า 28% ของประชากรทั้งหมด นับเป็นโจทย์ใหญ่ที่ระบบสาธารณสุขและสังคมไทยต้องเร่งปรับตัวและวางแผนรับมืออย่างเป็นระบบ
ข้อมูลจากกรมการแพทย์สะท้อนความท้าทายชัดเจนขึ้น โดยพบว่าผู้ป่วยในโรงพยาบาลรัฐกว่า 1 ใน 3 เป็นกลุ่มผู้สูงอายุ ซึ่งส่วนใหญ่ประสบปัญหาสุขภาพจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะสมองเสื่อม และโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งต้องการการดูแลอย่างต่อเนื่องและเป็นพิเศษ อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดด้านการเดินทาง การเข้าถึงสถานพยาบาล และคิวรอรับบริการ ยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญ ทำให้ผู้สูงอายุจำนวนมาก โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล เข้าไม่ถึงบริการที่จำเป็นอย่างทันท่วงที “เราจึงต้องออกแบบระบบบริการแบบใหม่ ที่ไม่รอให้ประชาชนเดินทางมาโรงพยาบาล แต่เป็นการเดินทางเข้าไปหาประชาชนแทน ซึ่งรถตรวจสุขภาพสูงวัยเคลื่อนที่ คือคำตอบของสิ่งนี้” นายแพทย์ศักดา กล่าว
บูรณาการหัวใจสำคัญ สู่เป้าหมายผู้สูงวัยสุขภาพดี
กระทรวงสาธารณสุขให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ โดยมีกรมต่างๆ ร่วมขับเคลื่อนภารกิจ ซึ่งหัวใจสำคัญคือ “การบูรณาการ” เพื่อมุ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน คือ ส่งเสริมให้ผู้สูงอายุเป็นผู้สูงอายุที่ยังคงความกระฉับกระเฉงและมีสุขภาพดี (Active and Healthy Aging) สามารถดูแลตนเองได้ยาวนานที่สุด เข้าสู่ภาวะพึ่งพิงช้าที่สุด และสามารถใช้ชีวิตในที่พักอาศัยของตนเองได้อย่างมีความสุข (Aging In Place)
“รถตรวจสุขภาพสูงวัยเคลื่อนที่” นวัตกรรมลดช่องว่างบริการ
กิตติกร โล่ห์สุนทร เลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า รถตรวจสุขภาพสูงวัยเคลื่อนที่เป็นนวัตกรรมที่ถูกออกแบบมาเพื่อลดข้อจำกัดในการเข้ารับบริการสุขภาพ โดยปรับเปลี่ยนจากการตั้งรับในสถานพยาบาลเป็นการให้บริการเชิงรุก นำบริการทางการแพทย์เฉพาะทางออกไปสู่ชุมชนและกลุ่มเป้าหมายโดยตรง แนวคิดนี้ของกรมการแพทย์จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับผู้สูงอายุที่มีข้อจำกัดในการเดินทาง ช่วยลดภาระค่าใช้จ่าย และทำให้ผู้สูงอายุที่เจ็บป่วยหรือมีความเสี่ยงสามารถเข้าถึงบริการที่มีคุณภาพได้ถึงในชุมชน
“จากข้อมูลที่ทราบ รถ 1 คัน จะช่วยลดช่องว่างการเข้าถึงบริการของผู้สูงอายุได้ถึง 12% ต่อปี จึงอยากแนะนำให้พื้นที่ห่างไกล หรือจังหวัดที่มีข้อจำกัดในการเดินทางเข้าถึงสถานพยาบาล นำแนวคิดนี้ไปปรับใช้เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการของประชาชน และช่วยแก้ไขปัญหาสุขภาพผู้สูงอายุในพื้นที่ได้” กิตติกร เสนอแนะ
คลินิกเคลื่อนที่ครบวงจร เชื่อมต่อเทคโนโลยี
นายแพทย์ทวีศิลป์ วิษณุโยธิน อธิบดีกรมการแพทย์ อธิบายเพิ่มเติมว่า โครงการรถตรวจสุขภาพสูงวัยเคลื่อนที่เป็นผลจากนโยบาย “ทำดีที่สุด เพื่อทุกชีวิต” ของกระทรวงฯ ที่มุ่งเน้นการออกแบบบริการสุขภาพที่ตอบโจทย์ประชาชนอย่างแท้จริง โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุที่อยู่ลำพัง ไม่มีผู้ดูแล หรือเดินทางลำบาก รถคันนี้เปรียบเสมือน “คลินิกเคลื่อนที่ครบวงจร” ให้บริการตรวจสุขภาพพื้นฐาน ตรวจโภชนาการ สุขภาพช่องปาก ฉีดวัคซีน คัดกรองภาวะสมองเสื่อม ภาวะเสี่ยงหกล้ม รวมถึงเชื่อมต่อระบบ Telemedicine กับแพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
นอกจากนี้ รถแต่ละคันยังติดตั้งระบบดิจิทัลที่เชื่อมโยงกับฐานข้อมูลโรงพยาบาล เพื่อการวางแผนดูแลต่อเนื่องและติดตามผลได้อย่างเป็นรูปธรรม นับเป็นการบูรณาการระหว่างเทคโนโลยี บุคลากร และชุมชนอย่างแท้จริง
สถิติน่าห่วง ผู้สูงวัยป่วยหลายโรค-NCDs รุมเร้า
ข้อมูลเบื้องต้นจากการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน พบว่าประมาณ 20% มีความเสี่ยงด้านสุขภาพอย่างน้อย 1 เรื่อง และที่น่ากังวลคือ ผู้สูงอายุถึง 38% มีโรคประจำตัวมากกว่า 2 โรคขึ้นไป โดยส่วนใหญ่เป็นกลุ่มโรค NCDs สอดคล้องกับข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2567 ที่ระบุว่า ผู้สูงอายุในไทยมากกว่า 38% มีโรคประจำตัวมากกว่า 2 โรค โดยโรคที่พบบ่อยได้แก่ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ และภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง
ขณะที่สถิติจากสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ชี้ว่า การใช้บริการของผู้สูงอายุในแผนกผู้ป่วยนอก (OPD) เพิ่มขึ้นอย่างน้อยปีละ 2% หรือคิดเป็นจำนวนกว่า 1,700,000 ครั้ง ซึ่งส่งผลกระทบต่อความแออัดในสถานพยาบาลอย่างมาก กรมการแพทย์ ในฐานะหน่วยงานวิชาการและมีสถาบันเฉพาะทางด้านผู้สูงอายุ จึงได้พัฒนารถตรวจสุขภาพสูงวัยคันนี้ขึ้น เพื่อนำร่องบริการในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 4 และมีแผนจะขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ ต่อไป เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตผู้สูงวัยทั่วประเทศ
