สวทช. จับมือ กรมควบคุมมลพิษ และ กฟผ. เปิดตัวนวัตกรรม “e-Nose” จมูกอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ ลุยติดตั้ง 5 โซนนำร่อง ดมกลิ่นสืบหา “ลายเซ็น” แหล่งกำเนิดฝุ่นพิษ PM2.5 แยกชัดเผาป่าหรือปุ๋ยเคมี มุ่งสร้าง Big Data แก้ปัญหาวิกฤตอากาศสะอาดระดับนโยบายด้วย AI
วิกฤตฝุ่น PM2.5 ยังคงเป็นปัญหาใหญ่ระดับชาติ ล่าสุด ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ประกาศยกระดับการแก้ไขปัญหาจาก “การเฝ้าระวัง” สู่ “การสืบหาต้นตอ” ด้วยการส่งนวัตกรรม “e-Nose” หรือจมูกอิเล็กทรอนิกส์ ลงพื้นที่จริง เพื่อระบุแหล่งกำเนิดมลพิษอย่างแม่นยำ
ดร.ภญ.อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผู้อำนวยการนาโนเทค สวทช. เปิดเผยว่า ยุทธศาสตร์หลักของนาโนเทคคือการใช้นวัตกรรมระดับนาโนเข้าไปจัดการปัญหาที่ต้นเหตุ โดยเทคโนโลยี e-Nose ที่เคยประสบความสำเร็จในเชิงพาณิชย์ จะถูกนำมาใช้ในภารกิจด้านสิ่งแวดล้อมเต็มตัว ผ่านโครงการต้นแบบกระจายเซนเซอร์ 100 เครื่องในพื้นที่วิกฤต เพื่อสร้างฐานข้อมูลที่แม่นยำในการตัดสินใจเชิงนโยบาย
เจาะลึก “ลายเซ็นฝุ่น” แยกแยะต้นตอด้วยระบบอัจฉริยะ
ดร.รุ่งโรจน์ เมาลานนท์ ทีมวิจัยนาโนเทค อธิบายว่า e-Nose คือชุดเซนเซอร์ที่เลียนแบบการดมกลิ่นของมนุษย์ แต่เหนือกว่าด้วยความสามารถในการตรวจจับสารประกอบเคมีที่ตาเปล่ามองไม่เห็น ซึ่งฝุ่น PM2.5 จากแต่ละแหล่งจะมี “ลายเซ็น” (Signature) เฉพาะตัวที่ต่างกัน เช่น:
- ฝุ่นจากการเผาชีวมวล: ตอซังข้าว ข้าวโพด หรืออ้อย
- ฝุ่นจากภาคอุตสาหกรรมและการจราจร
- ฝุ่นทุติยภูมิ: ที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีของปุ๋ยไนโตรเจนในบรรยากาศ
ระบบจะใช้ AI และแบบจำลองคณิตศาสตร์ประมวลผลข้อมูลแบบ Real-time ผ่านแอปพลิเคชัน ทำให้ทราบได้ทันทีว่าค่าฝุ่นที่สูงขึ้นในขณะนั้นมาจากกิจกรรมใดกันแน่ ช่วยให้ภาครัฐเข้าไประงับเหตุหรือแก้ไขปัญหาได้ตรงจุดโดยไม่ต้องสุ่มตรวจแบบในอดีต
ผนึกกำลังพันธมิตร เตรียมขยายผลสู่ พ.ร.บ. อากาศสะอาด
ในส่วนของพื้นที่ใช้งานจริง กฟผ. แม่เมาะ จังหวัดลำปาง ได้นำนวัตกรรมนี้ไปใช้จำแนกแหล่งกำเนิดมลพิษ เพื่อสร้างความโปร่งใสในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมร่วมกับชุมชน ขณะที่ กรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า e-Nose จะเป็นจิ๊กซอว์สำคัญในการสร้าง Big Data เพื่อใช้บังคับใช้กฎหมายและวางกรอบนโยบายควบคุมมลพิษให้เกิดผลสัมฤทธิ์สูงสุด
สำหรับผู้ที่สนใจนวัตกรรมนี้ สวทช. เตรียมจัดงานเสวนา “ชี้เป้าแหล่งกำเนิดฝุ่นอย่างแม่นยำด้วย e-Nose” ในงานประชุมวิชาการประจำปี NAC2026 วันจันทร์ที่ 27 เมษายน 2569 ณ อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จ.ปทุมธานี เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองการเตรียมความพร้อมต่อร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด และการขยายผลสู่เมืองใหญ่ในอนาคต
–ดีอี บุกนครพนม ยกระดับ “OTOD-ศูนย์ดิจิทัลชุมชน” ดันสมาร์ทฟาร์มกล้วยเพิ่มรายได้ชุมชน
